Im więcej wiemy o DPP, tym więcej mamy pytań

Ostatnio jako członkowie CEN-CENELEC JTC 24 dostaliśmy zadanie przygotowania pytań do Komisji Europejskiej, które mogą zostać poruszone podczas najbliższego spotkania plenarnego. Pytań zdecydowanie nam nie brakuje, sama przygotowałam ich kilka i większość nie dotyczy już tego, czym jest Digital Product Passport a tego kim jesteśmy w jego strukturze, jak się mamy po niej poruszać i jak prawidłowo rozumieć pojęcia w nim zawarte.
Najważniejsze pytania zaczynają się tam, gdzie regulacja, standard i rzeczywistość konkretnej branży muszą spotkać się w jednym systemie.
Jak wiemy Battery Passport i DPP z ESPR nie są tym samym reżimem prawnym - ale mają działać w jednej architekturze dlatego jednym z najciekawszych obszarów jest dziś dla mnie relacja pomiędzy Battery Passport wynikającym z Battery Regulation a DPP rozwijanym w ramach ESPR, a także sama różnorodność wpisana w ESPR.
Co do zasady Battery Regulation jest już bardzo konkretne: od 18 lutego 2027 r. odpowiednie baterie LMT, przemysłowe >2 kWh i baterie EV mają posiadać paszport. Zmiany tej daty nic nie zapowiada - wygląda więc, że regulator będzie oczekiwał, że baterie sprzedawane po tej dacie będą posiadały paszporty. Paszport bateryjny obejmuje zarówno informacje dotyczące modelu baterii, jak i informacje dotyczące konkretnej baterii, a dostęp do części danych zależy od roli i, w określonych przypadkach, uzasadnionego interesu. Tyle wiemy na pewno. Dla odmiany ESPR buduje model horyzontalny i mówi: właściwy akt delegowany dla grupy produktów określi, "czy"... a właściwie "jak" DPP ma być tworzony na poziomie modelu, partii czy sztuki/item i co (lub kto) zdefiniuje te poziomy. Pozornie założenie to brzmi logicznie dopóki nie usiądziemy z konkretną branżą i nie będziemy chcieli wydać paszportu (a to robimy w Veridi już od jakiegoś czasu).
Dla przykładu: w praktyce handlowej branży tekstylnej spotykamy identyfikację schodzącą np. do kombinacji fason/model → kolor → rozmiar, i jest to normalnym sposobem identyfikowania produktu (np. GTIN na damską koszulkę polo/białą/xs), czasami dochodzą jeszcze inne warianty np. sezony.
Ponieważ nie mamy jeszcze sektorowej definicji modelu dla tekstyliów, punktem odniesienia może być motyw 33 preambuły do rozporządzenia ESPR, zgodnie z którym „model” odnosi się zazwyczaj do wersji produktu, w której wszystkie jednostki mają te same właściwości techniczne istotne z punktu widzenia wymogów ekoprojektu i ten sam identyfikator modelu.
Ale... czy operujemy jednoznacznym rozumieniem tego pojęcia? Czy model modelowi równy? Zobaczmy jak to wygląda w praktyce.
Baterie mają pierwszeństwo (odrębny reżim, ale normy zharmonizowane): „model baterii” oznacza wersję baterii, której wszystkie egzemplarze mają takie same właściwości techniczne istotne ze względu na wymogi rozporządzenia dotyczące zrównoważonego rozwoju, bezpieczeństwa, etykietowania, oznakowania i informacji, oraz ten sam identyfikator modelu.
Zabawki (TSR - wchodzi później, ale treść jest już znana): „model zabawki” to grupa zabawek, które mają wspólnego producenta, jednakowy projekt i właściwości techniczne, jednakowe materiały i procesy produkcji oraz wspólny element identyfikacyjny.
CPR: nie model a „typ wyrobu” oznacza abstrakcyjny model poszczególnych wyrobów, określony przez zamierzone zastosowanie oraz zestaw charakterystyk, które wykluczają różnice w odniesieniu do właściwości użytkowych lub spełnienia wymagań dotyczących wyrobów (...), przy czym identyczne wyroby różnych producentów należą do różnych typów wyrobów.
Żelazo i stal (JRC, working proposal w ramach ESPR preparatory study dla iron & steel, marzec 2026): w dokumencie poziom model jest opisany jako konkretna konfiguracja produktu stalowego, określona przez zestaw specyfikacji technicznych wpływających na właściwości materiału i jego zamierzone zastosowanie. JRC wskazuje w szczególności: gatunek stali wg EN 10027-1, numer stali wg EN 10027-2, formę produktu wg EN 10079 oraz stan obróbki wg EN 10027-1.
Detergenty i środki powierzchniowo czynne: „model” oznacza grupę detergentów lub substancji powierzchniowo czynnych, które mają tego samego producenta i są wprowadzane do obrotu pod tą samą nazwą handlową, mają taką samą zawartość zgodnie z częścią A pkt 1 lit. h) załącznika V i są wytwarzane przy wykorzystaniu tych samych procesów produkcyjnych, w stosownych przypadkach są objęte tą samą klasyfikacją CLP oraz są definiowane za pomocą numeru typu lub innego elementu pozwalającego na ich identyfikację jako grupy.
I teraz, wracając do fashion, co w tym układzie jest „modelem” w rozumieniu przyszłego DPP? Czy model to jeden fason niezależnie od koloru i rozmiaru? Czy kolor tworzy już nowy model? A rozmiar? A może biznesowo naturalne pojęcie wariantu powinno znaleźć swoje miejsce w regulacji pomiędzy bardzo szerokim modelem a bardzo szczegółową sztuką? Bo partia produkcyjna odpowiada na zupełnie inne pytanie niż wariant produktu. A poziom pojedynczej sztuki jest wprawdzie najbardziej precyzyjny, ale w części sektorów oznaczałby potencjalnie dziesiątki milionów indywidualnych identyfikatorów i paszportów. I właśnie tutaj teoria spotyka produkcję.
ESPR celowo pozostawia decyzję dotyczącą poziomu DPP aktom sektorowym. W przypadku tekstyliów ostateczny akt delegowany nie został jeszcze przyjęty; Komisja wskazuje obecnie jego planowane przyjęcie na Q4 2027, a prace przygotowawcze i konsultacje JRC już trwają. Również w innych branżach które czekają na swoje akty delegowane pytanie nie brzmi: „co mówi dziś ESPR?” a jak przełożyć architekturę paszportów na realną strukturę produktów używaną przez konkretną branżę przy zachowaniu czystości wdrażanych norm i standardów.
Tu pojawia się kolejna warstwa, lub poziom decyzji biznesowych. „Shall”, „should” i pytanie: „co muszę mieć dzisiaj?” (bo coraz częściej widać, że implementacja aktów prawnych jest celowo dzielona na etapy) i podobny problem pojawia się podczas implementowania standardów.
W normach różnica jest jednoznaczna:
- shall = requirement
- should = recommendation.
Ale z perspektywy firmy przygotowującej system produkcyjny ważniejsze jest inne rozróżnienie:
- co jest obowiązkowe dzisiaj?
- co będzie wymagane wraz z wejściem aktu sektorowego?
- co wynika z normy?
- co daje domniemanie zgodności?
- a co jest dobrą praktyką, którą warto implementować już teraz?
To nie są pytania akademickie. Od odpowiedzi zależy architektura systemu, model danych, integracje i pieniądze, które firmy wydają dzisiaj.
Sześć z ośmiu standardów przygotowanych przez CEN-CENELEC JTC 24 zostało już przywołanych jako normy zharmonizowane; dwa kolejne - dotyczące access rights/security oraz authentication, reliability and integrity - uzupełniają tę architekturę. Plus cała garść rozporządzeń i dyrektyw które roboczo nazywam „siostrzanymi” - są bliskie lub powiązane, mogą umknąć w tym ogromie informacji, a warto śledzić postępy prac dookoła tych rozwiązań.
I właśnie dlatego im głębiej wchodzimy w implementację, tym więcej pojawia się pytań na styku poszczególnych dokumentów.
Provider? To osobny temat i dosyć ciekawy paradoks. Już budujemy rozwiązania DPP i przygotowujemy się do roli DPP service providers, takie są oczekiwania rynku i samego regulatora, ale europejski framework dotyczący providerów nie jest jeszcze kompletny. Komisja obecnie wskazuje przyjęcie odpowiednich aktów dotyczących DPP Service Providers na 2027 r. Jednocześnie DPP Registry działa już od 20 lipca 2026 r., domyślnie pozwala na rejestrację providerów (jak na razie wskazanych jako vendorów, podwykonawców) ale nadal nie widać konkretnych rozwiązań, pozostaje to teoretycznym rozwiązaniem a cały ekosystem regulacyjny i techniczny wokół niego nadal jest uzupełniany.
Jako providerzy implementujemy systemy, których kolejne warstwy regulacyjne i techniczne nadal powstają. Nie jest to zarzut wobec regulatora, to po prostu rzeczywistość budowania nowej infrastruktury regulacyjnej w czasie rzeczywistym. A im bliżej jesteś prac, tym mniej proste stają się odpowiedzi.
Osoby, które są blisko regulacji, śledzą prace CEN-CENELEC, uczestniczą w grupach technicznych, pracują przy W3C (swoją drogą Veridi weszło do rodziny podmiotów pracujących w grupach roboczych W3C) albo rzeczywiście próbują zbudować działający DPP, mają mnóstwo pytań, bo te rodzą się z praktyki. Widać już pewne poruszenie, kalendarz mamy naprawdę napięty, podmioty zaczynają odkrywać że „ekosystem regulacyjny” jest olbrzymi, a przebrnięcie przez dokumenty potrafi trwać miesiącami. I moim zdaniem to jest oznaka dojrzewania tego rynku, a nie jego słabość.
Producenci mają obawy o dostęp do danych i mówią o nich głośno w trakcie konsultacji. Obawy o lata swojej pracy i o to żeby nikt nie ukradł ich doświadczenia i wiedzy. O ile dostęp do informacji publicznych jest dla większości oczywisty, to już informacje niepubliczne wzbudzają prawdziwy niepokój. Łańcuchy dostaw, łańcuchy logistyczne, B2B, podwykonawcy. Pojawia się pytanie kto i jak. Kto będzie miał dostęp i w jaki sposób.
Zarówno ESPR, jak i Battery Regulation zakładają różne poziomy dostępu i uprawnienia, a ESPR wprost przewiduje możliwość ustanowienia procedur wydawania i weryfikacji cyfrowych credentials dla economic operators i innych uprawnionych podmiotów. Wraz z rozwojem europejskiej infrastruktury tożsamości (tu mamy nadzieję dołączyć do grona testujących rozwiązania), credentials i uwierzytelniania kierunek wydaje się dość czytelny: urzędy otrzymają odpowiednie uprawnienia cyfrowe, providerzy będą zobowiązani zapewnić dostęp i wgląd będzie zautomatyzowany. Nie każdy zobaczy wszystko - ale podmiot posiadający odpowiednią rolę i uwierzytelnienie będzie mógł otrzymać dostęp do informacji, do których jest uprawniony.
W praktyce poszczególni providerzy prawdopodobnie zrealizują tę architekturę na różne sposoby wskazane w normach i wytycznych jednak kluczowe będzie to, żeby rezultat był interoperacyjny. Teraz trzeba połączyć światy - regulacyjny, branżowy i IT. Przed nami kolejne prace w JTC 24 WG1, spotkanie plenarne JTC24, obszar CROSS i analiza tego, jak poszczególne regulacje przecinają się ze wspólną architekturą DPP. Ale część tych pytań nie powinna pozostać wyłącznie europejska. Przenosimy je również do ISO/IEC JTC 5, którego zadaniem jest budowanie międzynarodowych podstaw DPP zapewniających interoperacyjność między sektorami i systemami.
To szczególnie ważne, ponieważ poprzez role liaison jestem dziś na styku prac pięciu komitetów łącznie. Widać z tej perspektywy bardzo wyraźnie, że kolejnym etapem nie może być rozwijanie każdego kawałka DPP osobno. Musimy zacząć testować je razem. Regulacja z regulacją. Norma z normą. Identyfikator z data carriers. Access rights z rzeczywistą rolą użytkownika. Model danych z realnym produktem. A wymagania prawne z linią produkcyjną.
I chyba wszyscy potrzebujemy porządnych warsztatów a nie kolejnego spotkania o tym, czym jest DPP. Warsztatów, na których na stole położymy: baterię, koszulkę, produkt stalowy, komponent, rzeczywisty łańcuch dostaw i rzeczywisty przypadek economic operatora. I spróbujemy przeprowadzić je end-to-end przez regulację, standardy i system.
Zainteresowani? Piszcie: contact@veridi.pl
